Paul Zech 

Pochodzenie i początki.

    Urodził się 19 lutego 1881 r. w Briesen Wpr. (Wąbrzeźnie), jako pierwsze dziecko, które przeżyło, z około 20 dzieci pochodzącego z Küstrin Nad Odrą (dziś Kostrzyń) powroźnika i jego małżonki pochodzącej z Müncheberg (Ostbrandenburg). W wieku ok. 10 lat przeprowadził się do swojej babki ze strony matki i jej męża, do Müncheberg, gdzie znaleźć można dokumenty świadczące o tym, że uczęszczał tam do szkoły. Od 1899 roku mieszkał w Elberfeld (dzisiejsze Wuppertal). To, że chodził tutaj do gimnazjum, jest mało prawdopodobne, chociaż później sugerował, że tak było; zmyślone jest jego rzekome studiowanie na różnych uniwersytetach oraz jego tytuł doktora filozofii.

    Najpóźniej od 1902 roku zaczął pisać: zachował się wiersz datowany na ten rok (ze wskazaniem miejsca Elberfeld). Nie ma pewności, czy zgodnie z tym, co mówił, w latach 1902/03 pracował on w Zagłębiu Rury oraz w kopalniach i fabrykach we Francji, Belgii i nawet Anglii, chociaż nie jest to niemożliwe.

    Pod koniec 1903 roku przebywał w Elberfeld i właśnie tutaj, po tym, jak w lipcu 1904 roku ożenił się, niedługo później, bo już we wrześniu, został ojcem. Na świadectwie ślubu oraz akcie urodzenia jego syna (w 1906 roku urodziła się jeszcze córka) figuruje on jako „magazynier”. W księżce adresowej z 1907 roku figuruje natomiast jako „cukiernik”.

    Oprócz swojej pracy z równym zapałem pisał wiersze, które od 1904 r. dosyć często publikował w lokalnej i regionalnej prasie. W latach 1910 - 1912 – w tym okresie figurował w książce adresowej jako „korespondent“ – napisał liczne recenzje książek dla gazety Elberfelder Zeitung, nigdy nie był jednak redaktorem tej gazety, jak później sugerował.

 Czasy uznania.

    Początkowo tematem jego wierszy była zazwyczaj natura, np. w tomikach wierszy Waldpastelle (1910; wydany przez Alfreda Richarda Meyera) oraz Schollenbruch (1912). Dopiero od około 1911 roku pisał również wiersze o tematyce „duże miasto” oraz „środowisko pracy“ w stylu typowym dla literackiego ekspresjonizmu. W 1912 roku został ujęty w Kondorze, pierwszej poetyckiej antologii wczesnego ekspresjonizmu wydanej przez Kurta Hillera. W tym samym roku zaczął również pisać ekspresjonistyczne opowiadania.

    W 1909 roku przez krótki okres czasu kontaktował się ze swoją rzekomą „sąsiadką z Elberfeld“, Else Lasker-Schüler, którą w rzeczywistości poznał dopiero w 1911 r. podczas wizyty w Elberfeld. Idąc za jej radą, w 1912 roku zdecydował się przenieść do Berlina (bez rodziny), gdzie Else Lasker-Schüler już wcześniej zadbała, aby miał możliwości publikacji i ułatwiła mu pierwsze kroki. Dzięki niej znalazł też dojście do berlińskich kręgów literackich i w 1913 roku, wraz z dwoma kolegami, stworzył gazetę literacką Nowy Patos, która jednak nigdy nie ukazywała się regularnie i ostatecznie w 1920 r. została zamknięta.

    W 1913 roku wydał pełne melancholii Sonette aus dem Exil [Sonety z Wygnania], które odzwierciedlały nie tyle jego rozstanie z rodziną i Elberfeld, co rozstanie z jego muzą (i kochanką?), młodą nauczycielkę z Essen, Emmy Schattke. W 1914 roku wydał kolejne tomiki poezji: Die eiserne Brücke [żelazne Mosty] oraz Die rot durchrasten Nächte [Noce Przeszyte Czerwienią]. Ten drugi jest rzekomo (prawdopodobnie ze względu na erotyczny charakter wierszy) zbiorem przekładów wierszy mało znanego francuskiego poety Léona Deubela († 1913), ale składa się głównie z autorskich tekstów Zecha.

    Po wybuchu wojny, w 1914 r. Zech tworzył również wiersze patriotyczne i dobrowolnie zgłosił się do wojska. Początkowo był jedynie żołnierzem za biurkiem. W 1915 roku, kiedy jego zafascynowanie wojną zdążyło już przerodzić się w sceptycyzm, trafił na front, początkowo na front wschodni, a później na zachodni, gdzie został zasypany w transzejach, a później odniósł poważne obrażenia podczas ataku gazowego, których skutki odczuwał do końca życia. W 1917 roku wydał jeszcze po części patriotyczny tomik poezji zatytułowany Helden und Heilige [Bohaterowie i święci], ale już w 1918 roku wydał pełen krytyki wobec wojny tomik Vor Cressy an der Marne. Gedichte eines Frontsoldaten [Wiersze żołnierza z Frontu]. Dla bezpieczeństwa wydał go pod pseudonimem „Michel Michael“. W 1919 roku opublikowane zostały jego przepełnione pacyfizmem pamiętniki - Das Grab der Welt. Eine Passion wider den Krieg [Grób świata. Pasja Przeciwko Wojnie].

    Okres bezpośrednio po zakończeniu wojny był dla Zecha szczytowym punktem. W 1917 roku zyskał uznanie jako pisarz dzięki opublikowanemu zbiorowi nowel pt. Der schwarze Baal [Czarny Bal]. W 1918 r. otrzymał za swoje wiersze nagrodę Kleist-Preis, w 1919 r. został ujęty w legendarnej antologii ekspresjonizmu Menschheitsdämmerung  [Zmierzch Ludzkości] Kurta Pinthusa. Znalazło się w niej aż 12 dzieł Zecha. W 1919 r. ukazało się wznowione wydanie Der schwarze Baal, wzbogacone o nowe nowele. Również w kwestiach zarobkowych powodziło mu się nieźle. Wynajął domek z widokiem na jezioro w okolicach Berlina i sprowadził tam swoją rodzinę.

Upadek. 

    Prawdziwego przełomu Zech nigdy nie osiągnął. Jedną z przyczyn było prawdopodobnie to, że bardzo często zbyt pochopnie oddawał swoje dzieła do druku. Przy ewentualnych wznowieniach zmieniał je tak bardzo, że ostatecznie wszystkie jego publikacje uchodziły za niedopracowane i zbyt pochopne.

    Po zakończeniu wojny przez krótki okres czasu pracował na rzecz promowania Niemieckiej Republiki Socjalistycznej i w 1925 r., dzięki pomocy SPD, otrzymał posadą pomocnika bibliotekarza w Berlińskiej Bibliotece Miejskiej. Dzięki temu miał stałą pensję, ale miał również znacznie mniej czasu na pisanie. W 1925 i 1927 r. próbował nadgonić zaległości publikując plagiaty i z tego powodu w 1929 r. został wykluczony ze Stowarzyszenia Pisarzy po tym, jak poszkodowani autorzy wysunęli w stosunku do niego uzasadnione oskarżenia.

    Na początku 1931 r. pojawiło się pierwsze wydanie jego najsłynniejszego i być może najlepszego dzieła, Die lasterhaften Balladen und Lieder des François Villon [Grzeszne Ballady i Pieśni François Villona]. W roku 1962 ukazało się pośmiertnie nowe, mocno zmienione wydanie kieszonkowe. Do dzisiaj (stan na rok 2006) dzieło doczekało się ponad 300 tys. egzemplarzy w 27 wydaniach. Dzieło to nie jest zbiorem tłumaczeń, a raczej wolną adaptacją dzieł Villona opartą na wyobrażeniach Zecha, ponieważ jego znajomość francuskiego była raczej pobieżna, a znajomość starofrancuskiego raczej znikoma. Po głębszej analizie wida, że Villon zawiera wiele odnośników do sytuacji, w jakiej znalazł się Zech w roku 1930 oraz jest po części próbą literackiego odrodzenia się. Znalazły się tu niezapomniane wersy autorstwa samego Zecha, jak np. znany Gedicht vom Erdbeermund [Wiersz z Erdbeermund], który nie miał żadnego pierwowzoru wśród wierszy Villona.

    W marcu 1933 r. został dyscyplinarnie zwolniony z biblioteki i tymczasowo aresztowany. Powodem był (uzasadniony) zarzut kradzieży książek podczas pracy. Po tych wydarzeniach w lipcu złożył kolejny wniosek o przyjęcie go do Reichsschrifttumskammer [Izby Literatury Rzeszy], który został odrzucony z powodu wielokrotnego bezprawnego posługiwania się tytułem doktora oraz z powodu afery z plagiatami i powiązań Zecha z SPD.