W najnowszych dziejach Wąbrzeźna, tzn. po 1989 r., pomija się, a właściwie w ogóle nie wspomina o człowieku, który stał na czele wojsk 65 Armii Czerwonej od listopada 1942 r. Wojska radzieckie wchodzące w skład tejże Armii dowodzonej przez pomijanego współcześnie generała,  24 stycznia 1945 r. wyzwoliły Wąbrzeźno spod hitlerowskiego jarzma. Generałem tym o którym pamięć zanika był Paweł Iwanowicz Batow.

        Paweł Iwanowicz Batow (Павел Иванович Батов) urodził się 1 czerwca 1897 r. we wsi Filisowo w powiecie Rybińskim w guberni jarosławskiej w Rosji, w rodzinie chłopskiej. W swojej rodzinnej wsi ukończył 2 klasową szkołę, w wieku 13 lat wyjechał do Petersburga gdzie imał się różnych zajęć. Po wybuchu I wojny światowej w 1914 r. wstąpił - w listopadzie 1915 r. - do armii carskiej, gdzie podczas walk frontowych, jesienią roku 1916 został ranny w głowę. Po tym wydarzeniu I wojna światowa dla Batowa się skończyła. Został odesłany na leczenie do Petersburga, a następnie - już w roku 1917 - wrócił na 3 miesiące do swojej rodzinnej wsi celem wypoczynku. W I wojnie światowej dosłużył się stopnia podoficerskiego. Od sierpnia 1918 jako ochotnik służył w Armii Czerwonej, gdzie z czasem zajmował szereg odpowiedzialnych stanowisk. Był uczestnikiem wojny domowej (1918 - 1920), walczył również w Hiszpanii (1936-1937) oraz brał udział w kampanii fińskiej (1939-1940). W 1927 zakończył kurs „Wystrieł”, w 1930 Wyższy Kurs Akademicki w Akademii Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych ZSRR. Od 1937 dowódca Korpusu. Od stycznia 1940 r. do czerwca 1941 r. zastępca dowódcy Zakaukaskiego Okręgu Wojskowego. W czasie wojny radziecko-niemieckiej 1941 - 1945 zajmował szereg stanowisk dowódczych. Początkowo dowódca korpusu, zastępca dowódcy 51 Armii (czerwiec 1941 r. - styczeń 1942 r.), zastępca dowódcy wojsk Krymu. Od grudnia 1941 do października 1942 dowódca 3 Armii i pomocnik dowódcy Frontu Briańskiego do spraw formowania. Następnie dowodził 65 Armią. Na jej czele brał udział w bitwach pod Stalingradem, Kurskiem, w bitwie na Dnieprze, w operacjach na Białorusi i północnych ziemiach polskich. Uczestniczył w zajmowaniu ziem Pomorza.

          24 stycznia 1945 r. za sprawą wojsk pod jego dowództwem zakończyła się niemiecka okupacja w Wąbrzeźnie. Wojska radzieckie wchodzące w skład 65 Armii dowodzonej przez generała Pawła Iwanowicza Batowa z niewielkimi tylko stratami zajęły miasto, a w zasadzie przeszły przez jego teren przemieszczając się w kierunku Grudziądza. Poważniejsze walki toczyły się tylko w kilku miejscowościach powiatu wąbrzeskiego, m.in. pod Książkami i Niedźwiedziem. W pobliżu miasta poległo kilkudziesięciu żołnierzy Armii Czerwonej, w całym powiecie - znacznie więcej. Po wojnie, zwłoki poległych czerwonoarmistów zwieziono z całego powiatu do Wąbrzeźna, gdzie zorganizowano jeden z większych powiatowych cmentarzy żołnierzy radzieckich. Na cmentarzu tym spoczęły prochy 121, poległych w walkach o niepodległość Wąbrzeźna i okolic, czerwonoarmistów. Korzystny i zdecydowany przebieg działań wyzwoleńczych w wykonaniu 65 Armii spowodował, że uniknęło ono poważniejszych strat materialnych.

            6 marca 1945 r. wojska Batowa zdobyły Grudziądz po blisko dwumiesięcznym oblężeniu. Dowodzona przez niego armia, wchodząca w skład 2. Frontu Białoruskiego, wyzwoliła po ciężkich walkach - 30 marca 1945 r. - Gdańsk, a 26 kwietnia 1945 r. - Szczecin. Po zakończeniu tychże walk, wojska całego II Frontu Białoruskiego przerzucono w rejon dolnej Odry, gdzie wzięły udział w walce o Berlin. Sam Batow był również komendantem wojennym Wałbrzycha, a także dowódcą garnizonu Armii Czerwonej w tym mieście.

(Na zdjęciu obok Pomnik 2 Frontu Białoruskiego w Muzeum Wojny Ojczyźnianej w Moskwie, poniżej zdjęcia z wyzwalania Gdańska pod dowództwem gen. Batowa)

Po wojnie Batow pełnił szereg funkcji w centralnych instytucjach Ministerstwa Obrony ZSRR. W 1955 roku otrzymał awans na generała armii. W latach 1955-1962 dowodził kolejno Przykarpackim i Nadbałtyckim Okręgiem Wojskowym. W latach 1962-1965 był szefem Sztabu Zjednoczonych Sił Zbrojnych Państw Stron Układu Warszawskiego. Wieloletni deputowany do Rady Najwyższej ZSRR, 1 - 2 i 4 - 6 kadencji. Od 23 listopada 1965 r. był w Grupie Inspektorów Sił Zbrojnych ZSRR - tzw. „rajskiej grupie”. W latach 1970-1981 był przewodniczącym Radzieckiego Komitetu Weteranów Wojny.

Napisał książki: „W marszu i boju” (1963), „Operacja Odra” (1965) i „Niezawodna tarcza” (1965).

            Dwukrotny Bohater Związku Radzieckiego (1943, 1945), ośmiokrotnie odznaczany Orderem Lenina, 3 orderami Czerwonego Sztandaru, 3 orderami Suworowa I stopnia, orderem Kutuzowa I stopnia, orderem Bogdana Chmielnickiego I stopnia, orderami i medalami zagranicznymi.

           26 kwietnia 1965 został nadany mu tytuł honorowego obywatela Szczecina. W tym samym roku otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Miasta Gdańska.

            Paweł Iwanowicz Batow zmarł  w wieku 88 lat - 19 kwietnia 1985 r. w Moskwie w ZSRR. W armiach carskiej, czerwonej i radzieckiej przesłużył 70 lat.

Robert Prusakowski.

Opracowano na podstawie:

* Rosyjskiej wersji wikipedi,

* "Historia Wąbrzeźna" pod redakcją K. Mikulskiego.